poniedziałek, 22 września 2008

Kalanchoe

Do rodzaju Kalanchoe (Kalanchoe) należy około 280 gatunków, z których nie wszystkie są sukulentami. Roślina pierwotnie występuje w Afryce, na Madagaskarze, Bliskim Wschodzie i Indiach. Popularna roślina zachwyca nie tylko kwiatami, ale pięknymi liśćmi. Liście pokryte są grubym kutnerem lub dekoracyjnymi marmurkowymi deseniami, przebarwiają się pod wpływem ostrego słońca. Nazwa Kalanchoe wywodzi się od chińskiej nazwy kalan ho. To pierwszy sukulent uprawiany przez człowieka w celach dekoracyjnych. W Karnaku, w komorze grobowej faraona Tutmosisa (3,5 tys. lat p.n.e) pośród naściennych rysunków skalnych innych roślin odnaleziono K. citrina - prawdopodobnie już wtedy były roślinami ozdobnymi. Część gatunków ma własności lecznicze. Wyciąg z Kalanchoe składem przypomina aloes i wykazuje działanie biostymulujące.
Do najciekawszych gatunków i odmian należą: K. tomentosa, K. thyrsifolia, K. luciae, K. rhombopilosa, K. beharensis. Piękne, charakterystyczne dla gatunku jaskrawe kwiaty posiadają: K. roseiflora, K. marmorata, K. farinacea i najpopularniejsza odmiany - K. blossfeldiana.
Uprawa Kalanchoe nie jest skomplikowana. Rośliny mają podobne wymagania jak większość sukulentów. Są mało wymagające i dobrze rosną w każdym przepuszczalnym i lekkim podłożu. W okresie wegetacji należy podlewać je regularnie, aby ziemia była lekko wilgotna. Istotną czynnością pielęgnacyjną jest przycinanie rozgałęziających się łodyg w sezonie jesiennym. Zabieg ten odmłodzi roślinę i podniesie walory dekoracyjne. Wymagania temperaturowe podczas wegetacji to 22-30°C , a w okresie spoczynku 12- 16°C .

niedziela, 21 września 2008

Stenokaktus - ozdoba kolekcji

Stenokaktus ( Stenocactus), pochodzi z Meksyku. Rośnie na trawiastych półpustyniach, często w cieniu krzewów i innych dużych sukulentów. Do Stenokaktusów zaliczamy zaledwie kilkadziesiąt gatunków, które charakteryzują się cienkimi i licznymi żebrami oraz płaskimi i szerokimi cierniami. Skierowane ku górze ciernie tworzą nad rośliną osłonę przypominającą namiot. Do najciekawszych gatunków i należą: S. scripatus, S. albatus, S. lloydii, S. kelerianus, S. erectocentrus, a S. muliticostanus może mieć nawet ponad sto cieniutkich żeber. Stenokaktusy są tak mocno ociernione, że uniemożliwiają pełne rozwinięcie kwiatów. Ich kwiaty są oryginalne choć małe, bo osiągają średnicę zaledwie 3cm. Przykuwają uwagę dwubarwne płatki- najczęściej brudnobiałe z fioletem lub brązowym paskiem. Tylko nieliczne gatunki mają duże karminowe lub różowe kwiaty, takie jak S.rosasianus.
Stenokaktusy nie są wymagające w uprawie, dlatego polecam je początkującym. Większość z nich dobrze rośnie i pięknie kwitnie w miejscach mniej nasłonecznionych na standardowym podłożu dla sukulentów. Podczas wegetacji należy zapewnić im temperaturę 22 - 32 °C, w okresie spoczynku 12 - 14 °C. Na okres zimowania najlepiej wystawić Stenokaktusy w ciemne lub widne miejsce.

czwartek, 18 września 2008

Magiczny kaktus

Ojczyzną Lofofora (Lophophora) są stepowe obszary Meksyku i południowych stanów USA, głównie Teksasu. Charakterystyczną cechą jest brak cierni. Zasługują na uwagę nie tylko ze względu na oryginalny wygląd, ale znaczenie kulturowe i religijne wśród plemion Indian.
Do rodzaju Lofofora należą dwa gatunki: L. williamsii oraz L. difusa. W USA Lofofora Wiliamsa objęta jest ścisłą ochroną. Popularnie nazywana peyote bądź peyotl. Do dziś krążą legendy o jej własnościach narkotycznych.Wśród wielu meksykańskich i amerykańskich Indian ma znaczenie magiczno - obrzędowe. W trakcie rytualnych obrzędów prowadzonych przez, tzw. przewodników żucie suszonej Lofofory ułatwiało przejście w stan odprężenia podczas medytacji. Nigdy nie stosowano jej do pobudzania stanów halucynacji. Indianie z plemienia Navajo (Nawaho) przeznaczają dla Lofofory Williamsa centralne miejsce w rytualnym kręgu zebranych. Szerzej zagadnienie owo porusza badacz kaktusów Edward F. Anderson w publikacji Peyote the Divine Cactus. W wielu plemionach przed rytualnymi wyścigami lub bitwą zawodnicy, również żuli suszoną roślinę. Wydzielające się alkaloidy wpływały na organizm na podobę środków dopingujących. Zawodnicy przebiegali trasę 100 km. w równikowym upale bez uczucia zmęczenie czy głodu. Najsławniejsi biegacze to reprezentanci plemienia Tarahumara z północnego Meksyku. Dodam, że właściwości te mają okazy rosnące w środowisku naturalnym. Próby przeżuwania roślin z hodowli nie polecam, ponieważ powodują jedynie rozstrój żołądka. :)
Lofofory bardzo wolno rosną, mimo to są często hodowane przez kolekcjonerów kaktusów. Wymagają ciepła i całodziennego bezpośredniego nasłonecznienia. Podlewamy je najwyżej 3 - 5 razy w roku. Do ich uprawy stosujemy ziemię dla sukulentów o odczynie 7 - 8 ph. Rośliny sadzimy w głębokich doniczkach, ponieważ mają ogromne rzepowate korzenie. Nowe doniczki dobieramy wtedy, gdy obecne zniekształcą korzenie. Odpowiednia temperatura dla wegetującej Lofofory to 25 - 30°C, a w stanie spoczynku 12 - 14°C. W czasie spoczynku Lofoforę można przenieść do ciemnego pomieszczenia.

poniedziałek, 15 września 2008

Żywe kamienie


Żywy kamień (Lithops), pochodzi z Południowej Afryki,rodzaj sukulentów, przynależy do rodziny przypołudnikowatych (Aizoaceae) i obejmuje 40 gatunków. Słowo lithos po grecku znaczy kamień. Lithops oznacza podobny do kamienia. Jest to bardzo dobre określenie tych, które starają się unikać bycia zjedzonym przez zmieszanie się z okolicznymi kamieniami. Litophs został odkryty przez Williama Johna Burchella w 1811 roku, który myślał, że widzi kamień o bardzo interesującym kształcie. Gdy próbował go podnieść ku swojemu zdziwieniu odkrył iż jest to roślina. Żywe kamienie dorastają kilkunastu centymetrów. Rośliny charakteryzują się oryginalnym wyglądem. Zdobią je różnorodne plamki, wzorki w beżowych lub brązowych odcieniach. W naturalnym środowisku to tzw. mimikra, czyli przystosowanie ochronne. Upodobnione do kamieni są pomijane przez zwierzęta roślinożerne. Występują pojedynczo lub w małych grupkach. Nie mają łodygi. Posiadają jedną parę liści, co zmniejsza ich zapotrzebowanie w wodę. Są grube i mięsiste gdyż magazynują w swoich liściach wodę, która umożliwia im przetrwanie suszy. Spomiędzy liści wyrastają stosunkowo duże, żółte lub białe promieniste kwiaty. Kwitną zwykle na jesień (na półkuli południowej wtedy jest wiosna, dzięki temu nie zostaje zachwiana równowaga).
Żywe kamienie nie są wymagające w utrzymaniu. Doskonale rozwijają się na słonecznym i ciepłym stanowisku. Idealnym podłożem jest gliniasty piasek i żwir. Dość wrażliwe są pod względem wilgotności. Na skutek dużej wilgotności może wystąpić zgnilizna korzeniowa, dlatego istotny jest system podlewania. Małe dawki wody zalecane są w miesiącach od marca do maja oraz od października do listopada. Obfitsze podlewanie wskazane jest od połowy maja do końca września.Wówczas żywe kamienie przechodzą intensywny wzrost. W pozostałe miesiące wymagają okresu spoczynku i w tym czasie ich nie podlewamy utrzymując temperaturę w granicach 10÷12°C.

Wilczomleczowate

Wilczomleczowate (Euphorbia) występują niemal na całym świecie (poza Antarktydą). Najwięcej gatunków pochodzi z Afryki, Madagaskaru, Brazylii czy Indii. Właśnie te okazy dominują w rodzimych hodowlach. Pochodzenie niektórych gatunków nie jest znane, ponieważ wyhodowano wiele hybryd. Nazwa Euphorbia wywodzi się od nazwiska lekarza króla Maroka - Euphorbesa (I w. ne.) Nadworny lekarz za pomocą wilczomlecza żywiconośnego (E. resinifera) zwalczał zaburzenia trawienia oraz obrzęki. Do najliczniejszego rodzaju wilczomleczowatych należą nie tylko sukulenty. Same sukulenty tworzą grupę blisko 2000 gatunków, niezwykle zróżnicowaną pod względem kształtów i wielkości. Występują okazy: beczułkowate (E. meloformis), krzewiaste (E. milii), drzewiaste (E. abissynica). W naturalnym środowisku E. milii osiąga nawet 2 m, ale w hodowli tylko 60 cm. Najwyższymi przedstawicielami są afrykańskie: E. abissynica - około 9 m, E. ingens - około 10 m oraz odmiany azjatyckie: E. antiquorum i E. vajravelui- oba dorastają do 10m. Wilczomleczowate wzbogacą hodowlę interesującymi egzemplarzami , staną się niepowtarzalnym elementem dekoracyjnym w każdym mieszkaniu.
Wilczomleczowate charakteryzują się konwergencją gatunkową. Zewnętrzne podobieństwo do kaktusowatych wykazują odmiany afrykańskie, np.: Euphorbia enpola, E. greenwayi, E. laikipiensis, E. opuntioides czy Euphorbia perangusta. Podobne do roślin z rodzaju Pachypodium są np. Euphorbia pachypodioides czy E. fianarantsoae. Cechą odróżniającą jest wyciekający w miejscu uszkodzenia skórki mleczny sok oraz niewielkie kwiaty, tzw. cjacjia otoczone barwnymi liśćmi - przykwiatkami.
U wielu roślin występuje kaudeks czyli silnie zgrubiały pień lub jego podstawa (zwłaszcza u gatunków zamieszkujących Madagaskar). Gatunkami posiadającymi kaudeks są min. Euphorbia bongensis, E. neobosseri, E. rivae czy E. waringiae.

Większość sukulentycznych wilczomleczy wymaga stanowiska bardzo jasnego i dość ciepłego. Nie znoszą spadku temperatur poniżej 15°C. Podlewamy je sporadycznie a podłoże musi być dobrze przepuszczalne. Nawożenie skromne- raz na kilka tygodni rozcieńczonym nawozem. Wilczomlecze nie są zbyt podatne na szkodniki nękające wiele innych sukulentów. Do prawidłowego wzrostu konieczne jest bardzo jasne oświetlenie.

Rozmnażanie tych roślin nie należy do zbyt trudnych. Większość gatunków można z powodzeniem rozmnażać wegetatywnie - wiele tworzy liczne odrosty które bardzo łatwo się ukorzeniają. W przypadku np. Euphorbia milii można odciąć kawałek gałęzi, który należy przez kilka godzin- dni pozostawić do przesuszenia, a następnie posadzić.
Sok Euphorbia ma własności drażniące i występuje w całej części rośliny, dlatego wszystkie zabiegi pielęgnacyjne powinno wykonywać się w rękawiczkach. Szczególną ostrożność należy zachować podczas cięcia roślin. Krople soku mogą dostać się do oczu i poparzyć rogówkę. Sok tych roślin drażni śluzówkę, skórę, może powodować choroby przewodu pokarmowego. Jednym z najbardziej toksycznych jest stosunkowo łatwo dostępny gatunek E. tirucallii.U wszystkich gatunków sok ten jest mniej lub bardziej trujący (zawiera min. euforbinę i kwas euforbinowy).
Z roślin wytwarzany jest składnik leków o nazwie gummiresina euphorbium.
Do najciekawszych gatunków i odmian należą: wilczomlecz białounerwiony, purpurowy,pachypodiowaty. Godne polecenia są wilczomlecze kuliste. Niezbyt trudne w uprawie, stanowią egzotyczny akcent w mieszkaniu, np. wilczomlecz opasły, melonowaty, uzbrojony, Suzanna.

niedziela, 14 września 2008

Ferokaktus

Ferokaktus (Ferocactus N. Lord Britton & J.N. Rose; z łac. ferus – dziki i cactus – kaktus) – rodzaj roślin z rodziny kaktusowatych. Są to głównie kuliste, a z wiekiem walcowate sukulenty łodygowe, przy czym należą do nich największe rodzaje, obok przedstawicieli rodzaju Echinocactus, kaktusy tego typu. Dotychczas zostało opisanych około 35–40 gatunków (różnice związane są z różnym ujmowaniem pozycji systematycznej poszczególnych taksonów). Bardzo często uprawiane są jako rośliny ozdobne, w warunkach polskich hodowane jako doniczkowe. Ponieważ jest to gatunek jadalny, kaktusy bywają używane jako składniki potraw. Rosną na obszarach pustynnych Meksyku i Stanów Zjednoczonych. Obecnie z powodu na nadmierną eksploatację stanowisk naturalnych wiele gatunków jest zagrożonych i objętych ochroną. Swoją nazwę naukową zawdzięczają silnym cierniom nadającym tym roślinom dziki i drapieżny wygląd.

sp. skrót od species (gatunek) - w połączeniu z nazwą rodzaju określa gatunek rośliny, który nie został określony i naukowo sklasyfikowany (np. Cereus sp., Melocactus sp.). Może zawierać dodatkowe informacje np. numer polowy (Echinopsis sp. LAU 400) czy miejsce występowania (Notocactus sp. Tolomban). Stosujemy również wtedy, gdy nie jesteśmy pewni przynależności gatunkowej rośliny.

Rozmieszczenie geograficzne Ferokaktusów

Naturalne tereny ferokaktusów obejmują pustynie w południowo-zachodnich Stanach Zjednoczonych (od południowej części stanu Kalifornia, przez Arizonę, aż do Teksasu na wschodzie) oraz w północnym i środkowym Meksyku. Liczne ferokaktusy endemiczne, o niewielkich zasięgach, występują w rejonie zachodniego wybrzeża Meksyku i półwyspu Kalifornijskiego. Na samym półwyspie i przyległych wyspach występuje około 11-13 gatunków endemicznych ferokaktusów. W odróżnieniu od obszarów znajdujących się pod wpływem klimatu kontynentalnego na terenach tych opady przytrafiają się w okresie zimowym. Są tu jedne z najbardziej suchych miejsc Meksyku.

Morfologia

Pokrój - rośliny z kulistym, rzadziej i u starszych okazów z walcowatym pędem i długimi cierniami. Największe okazy osiągają trzy metry wysokości i metr szerokości.

Pęd - kulista łodyga, u niektórych gatunków z wiekiem przechodząca w walcowatą. Łodyga rzadko rozgałęzia się po uszkodzeniu części szczytowej. Rozgałęzienia u podstawy pędu pojawiają się u F. hamatacanthus i F. viridescens (u tego drugiego gatunku występują także rozgałęzienia podziemne). Pęd zwykle posiada wyraźne żebra.

Liście - przekształcone w ciernie pełniące funkcję ochronną. Funkcję asymilacyjną pełni wyłącznie łodyga. Ciernie są mocne, u niektórych gatunków osiągają nawet 1 cm szerokości. Z wiekiem stają się coraz szersze. Na końcach ciernie bywają haczykowato zagięte. Kolor cierni zależy od gatunku. Długość cierni również jest różna u poszczególnych gatunków, może sięgać do 13 cm. Ciernie ferokaktusów są stwardniałe na szczycie, a miękkie u nasady. Większe ciernie tych sukulentów są u wielu gatunków poprzecznie prążkowane, a każdy prążek odzwierciedla dzienny przyrost. Charakterystyczne dla tego rodzaju są zmodyfikowane, gruczołowate ciernie, znajdujące się w górnej części areoli, wyróżniające przedstawicieli tego rodzaju od podobnych morfologicznie kaktusów z rodzajów Echinocactus i Stenocactus.

Kwiaty - kwiaty dzienne (otwarte w dzień a zamknięte nocą), pojawiające się w szczytowej części pędu. Kwitnienie następuje w okresie letnim, przy czym rośliny zakwitają dopiero po osiągnięciu co najmniej 25 cm wysokości. Kwiaty mają kształt lejkowaty lub dzwonkowaty i barwę zależną od gatunku (najczęściej żółtą, różową lub czerwoną). Kwiaty zapylane są przez pszczoły i mrówki wabione słodkim nektarem, wydzielanym przez gruczoły w areolach. W warunkach dużej wilgotności słodka wydzielina może pokryć kaktus lepką warstwą. Kwiaty nie mają zapachu wyczuwalnego przez człowieka.

Owoce - jagodokształtne, zwykle owalne. Po dojrzeniu zwykle żółte, mięsiste lub suche. U niektórych gatunków nasiona wysypywane są przez otwory występujące u nasady owoców.

Nasiona - owalne, wydłużone lub nerkowate, czarne, zróżnicowane pod względem rozmiarów.